Có đơn hàng vẫn có thể lỡ hẹn xuất khẩu: nút thắt vốn 24 tỉ USD của doanh nghiệp Việt

Ngày 18/11, diễn đàn tại TP.HCM chỉ ra nghịch lý: xuất khẩu tăng mạnh nhưng doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm 19,3% kim ngạch, phần lớn vì thiếu vốn để thực hiện đơn hàng.
Có đơn hàng, có thị trường, nhưng doanh nghiệp vẫn không thể đi xa. Đó là nghịch lý được đặt ra tại diễn đàn “Đầu tư tác động: Mở khóa thương mại và chuỗi cung ứng”, do Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp cùng Quỹ Đầu tư Tác động IIX và Phòng Thương mại Canada tại Việt Nam (CanCham) tổ chức ngày 18⁄11.
Có khách hàng, nhưng thiếu tiền để sản xuất

Ông Trịnh Công Qui, nhà sáng lập kiêm CEO BioWraps, nêu vấn đề ngay từ đầu phiên thảo luận. Theo ông, một trong những khó khăn lớn của doanh nghiệp Việt hiện nay không chỉ là tìm kiếm khách hàng quốc tế, mà còn là nguồn vốn để thực hiện các đơn hàng xuất khẩu.
BioWraps là doanh nghiệp sản xuất bao bì sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp. Công ty hiện có hơn 70 khách hàng doanh nghiệp và đưa sản phẩm đến 14 thị trường xuất khẩu. Nhưng có sản phẩm và khách hàng chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể mở rộng sản xuất. Một doanh nghiệp xuất khẩu phải ứng trước tiền nguyên liệu, nhân công và vận chuyển, trong khi có thể chờ 60-90 ngày mới nhận được thanh toán từ đối tác. Thiếu vốn lưu động đồng nghĩa với nguy cơ bỏ lỡ đơn hàng.
“Một doanh nghiệp có đơn hàng nhưng thiếu vốn để thực hiện cần được hỗ trợ bằng một giải pháp tài chính phù hợp, thay vì chỉ tiếp tục tham gia những chương trình đào tạo hoặc kết nối chung”, ông Qui nhấn mạnh. Ông đề xuất kết nối trực tiếp doanh nghiệp Việt với bộ phận thu mua của các tập đoàn quốc tế, thúc đẩy hợp đồng mua hàng xanh dài hạn, qua đó tạo cơ sở phát triển các hình thức tài trợ theo đơn hàng.
Bà Trương Mỹ Linh, đại diện Export Development Canada (EDC), cũng nhấn mạnh vốn là công cụ hỗ trợ thương mại, không phải điểm khởi đầu. Theo bà, doanh nghiệp cần xác định rõ nhu cầu thị trường, tìm được đối tác đáng tin cậy và xây dựng phương án kinh doanh khả thi trước khi tiếp cận nguồn tài chính phù hợp.
Xuất khẩu tăng, doanh nghiệp nội vẫn gặp khó
Nhìn rộng hơn, ông Robert Kraybill, Giám đốc đầu tư Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX), nhận định Việt Nam có nhiều cơ hội phát triển chuỗi cung ứng xanh, nhất là trong nông nghiệp bền vững và các ngành sản xuất có giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, doanh nghiệp trong nước vẫn đối mặt với không ít rào cản để tận dụng những cơ hội này.
Dẫn số liệu 9 tháng đầu năm 2026, ông cho biết kim ngạch xuất khẩu Việt Nam đạt 434,3 tỉ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ, nhưng khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 19,3%, còn khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm 80,7%. Con số này cho thấy kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh nhưng doanh nghiệp trong nước chưa tận dụng tương xứng cơ hội từ sự mở rộng thương mại.
Cần cơ chế vốn gắn với đơn hàng
“Doanh nghiệp đầu tư máy móc cần vốn dài hạn, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu cần tiền mua nguyên liệu, trả lương trước khi được khách thanh toán. Mỗi nhu cầu đòi hỏi một giải pháp tài chính khác nhau”, ông Kraybill phân tích. Theo ông, cần kết hợp vốn thương mại với vốn ưu đãi, mở rộng bảo lãnh tín dụng và tài trợ theo đơn hàng để doanh nghiệp tiếp cận vốn phù hợp với hoạt động sản xuất, xuất khẩu.
Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel cho rằng nguồn lực công không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn. Vì vậy, cần huy động thêm vốn tư nhân đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Thông điệp của diễn đàn khá rõ ràng: muốn doanh nghiệp Việt đi xa hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, chỉ mở cửa thị trường là chưa đủ. Cần có cơ chế vốn gắn với đơn hàng và năng lực cung ứng, để một doanh nghiệp có khách hàng không phải từ chối đơn hàng chỉ vì không đủ tiền mua nguyên liệu.
Nguồn tin: Tuổi Trẻ



