Nội dung chính
Tiếng rao – âm thanh kết nối quá khứ và hiện đại
Tiếng rao không chỉ là lời mời mua bán, mà còn là nhịp tim của một thành phố, lưu lại những ký ức của bao thế hệ.
Âm thanh lưu giữ ký ức phố phường
Trong trí nhớ của người Hà Nội, Sài Gòn và các thành phố miền trung, những câu rao như “Xôi lạc, bánh khúc”, “Phở đây, tào phở đây”, “Ai bánh mì nóng giòn không?” luôn vang lên mỗi sáng sớm, như một chiếc đồng hồ vô hình đánh dấu thời gian. Âm thanh ấy không ồn ào, không gấp gáp, nhưng có sức mạnh khiến con phố dường như “thở” và người dân tỉnh giấc.
Tiếng rao trong ký ức các thế hệ
Thạch Lam trong Hà Nội băm sáu phố phường mô tả tiếng rao “bánh khúc nóng đây” như một phần linh hồn của phố. Những người bán hàng rong với chiếc thúng tre, xe đẩy, quang gánh đã biến mỗi góc ngõ thành một sân khấu âm thanh, nơi tiếng rao lên cao, trầm, kéo dài hoặc ngắt quãng, phản ánh cá tính và hoàn cảnh riêng.
Những câu chuyện này không chỉ tồn tại trong văn học; chúng còn hiện hữu trong lời kể của người dân như chị Nguyễn Phương Thào (35, Hoàn Kiếm) – người nhớ những ngày trẻ con chạy đến lũy mùi kem, chè, bánh nóng chỉ vì một tiếng rao quen thuộc.
Tiếng rao và bản sắc âm thanh vùng miền
Ở Hà Nội, tiếng rao thường chậm rãi, trầm lắng; ở Sài Gòn, nó nhanh hơn, dứt khoát, phản ánh nhịp sống năng động của miền Nam. Sự đa dạng này tạo nên một “bản sắc âm thanh” đặc trưng cho mỗi đô thị, là kết quả của tương tác giữa người bán, người mua và không gian công cộng.
Thách thức của thời đại số
Với sự xuất hiện của siêu thị, trung tâm thương mại và nền tảng mua sắm trực tuyến, tiếng rao truyền thống dần biến mất. Người bán hàng rong ít xuất hiện, tiếng rao chỉ còn vang trong những khu phố cũ, hẻm nhỏ hoặc trong các đoạn video quảng cáo hiện đại. Bà Nguyễn Thị Minh Ngọc (65, Cầu Giấy) chia sẻ: “Tiếng rao của người thu mua sắt vụn vẫn khiến tôi nhớ về thời còn chưa có Internet, nhưng ngày nay ít người còn dám rao vì sợ bị phê bình.”
Giữ gìn tiếng rao như di sản âm thanh
Dù giảm sút, tiếng rao không hoàn toàn biến mất. Các dự án ghi âm, triển lãm và phim tài liệu đã cố gắng bảo tồn “di sản âm thanh” này. Trong các bộ phim như Mùi đu đủ xanh hay Khi mẹ chồng về làng, tiếng rao được dùng như một chi tiết nghệ thuật, gợi lại không khí Hà Nội, Sài Gòn xưa.
Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cũng thường dùng tiếng rao để “khắc khoải” người đọc, như trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, nơi nhân vật chính lặp lại tiếng rao cua, kem, bún riêu mỗi buổi sáng, làm cho ký ức hiện tại dường như được “cắt may” lại.
Nhà báo Nguyễn Minh Lâm (55, Tây Hồ) nhấn mạnh: “Khi tốc độ sống tăng lên, tiếng rào xưa nhắc chúng ta nhớ lại một nhịp sống chậm hơn, nơi con người có thời gian lắng nghe và cảm nhận không gian xung quanh.” Điều này đặt ra câu hỏi: Phát triển đô thị có nên hy sinh những giá trị âm thanh, ký ức bình dị đã nuôi dưỡng cộng đồng không?
Tiếng rao có thể không còn vang rộng trên mọi ngõ, nhưng nó vẫn tồn tại trong ký ức, trong nghệ thuật và trong lòng người Việt. Bảo tồn tiếng rao không chỉ là bảo tồn một âm thanh, mà còn là bảo tồn một phần hồn của đô thị Việt Nam.
Anh Nhi