Nội dung chính
Thị trường việc làm Mỹ đang bước vào một giai đoạn giảm sâu chưa từng có, khi “hiệu quả” và AI trở thành động lực chính thay đổi cấu trúc nhân lực.
Bức tranh tổng quan về việc làm 2025
Dữ liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy chỉ có 584.000 việc làm mới được tạo ra trong cả năm 2025 – con số gấp hơn ba lần thấp hơn mức trung bình hơn 2 triệu việc làm hàng năm trong hai năm trước. Trung bình mỗi tháng thị trường chỉ bổ sung khoảng 48.000 việc, trong khi những tháng cuối năm (tháng 10 và 11) còn phải điều chỉnh giảm mạnh so với dự báo ban đầu (tháng 10: từ mất 105.000 việc giảm còn 173.000, tháng 11: từ tăng 64.000 việc còn 56.000).
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ xuống 4,4% vào tháng 12, các nhà phân tích cho rằng đây là kết quả của các điều chỉnh kỹ thuật hơn là dấu hiệu sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
Nguyên nhân: Cuộc đại san phẳng và “hiệu quả”
Theo Business Insider, từ năm 2025 “hiệu quả” đã chuyển từ một mục tiêu doanh nghiệp sang một “tôn giáo” trong Silicon Valley và lan rộng ra toàn bộ khu vực tư nhân. Các CEO công nghệ – Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) – đang thực hiện một chiến lược giảm các tầng quản lý trung gian, hy vọng rằng sự kết hợp giữa AI và cấu trúc tổ chức gọn nhẹ sẽ mang lại lợi nhuận cao hơn cho cổ đông.
Thực tế, các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon đã cắt giảm hàng ngàn vị trí quản lý cấp trung và nhân viên văn phòng. Ngay cả trong khu vực công, “Bộ Hiệu quả Chính phủ” (DOGE) do Elon Musk khởi xướng đã triển khai chương trình đánh giá năng suất nghiêm ngặt, khiến hơn 265.000 công chức mất việc trong năm 2025.
Tác động tới khu vực tư nhân và công
Trong khu vực tư nhân, làn sóng sa thải diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt khi lãi suất cao và lạm phát dai dẳng làm tăng áp lực tài chính. Trong khi đó, trong khu vực công, NBC News ghi nhận rằng vào tháng 10, hàng chục nghìn nhân viên liên bang phải rời bỏ vị trí, một phần do yêu cầu của Elon Musk về việc liệt kê nhiệm vụ để “đánh giá năng suất”.
Câu chuyện người lao động: Từ bằng cấp tới AI
Jaqueline Kline, một sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, giờ không còn giá trị gì nữa. GPA của tôi không còn quan trọng nếu không có việc làm”. Cùng thời gian, Charley Kim – một nhân viên trẻ trong ngành công nghệ – mô tả: “Việc được gọi đi phỏng vấn ngày càng khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn”.
AI tạo sinh hiện đang viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý các công việc hành chính một cách tự động, làm “đóng băng” nhu cầu tuyển dụng cho các vị trí văn phòng có trình độ trung cấp và cao.
Những điểm sáng và rủi ro lạm phát
Trong khi một số ngành như dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội vẫn ghi nhận tăng trưởng việc làm vào tháng 12, bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung. Thu nhập bình quân theo giờ đã tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD – một con số được Cục Dự trữ Liên bang (Fed) theo dõi chặt chẽ vì khả năng kéo dài áp lực lạm phát.
Một báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025) cho thấy gần 80% doanh nghiệp đã triển khai AI tạo sinh, nhưng phần lớn vẫn chưa thấy tác động đáng kể lên lợi nhuận. Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
Kết luận và dự báo 2026
Đối với người lao động, bức tranh 2025 là sự chờ đợi đầy bất định. Abbey Owens, một người đang tìm việc, nói: “Ban đầu tôi chỉ muốn một công việc cụ thể, giờ tôi đã sẵn sàng nhận bất kỳ công việc nào”. Năm 2026 sẽ tiếp tục đối mặt với “bóng ma hiệu quả” – một thách thức lớn cho mọi quyết định nhân sự, từ Washington D.C. tới thung lũng Silicon.