Nội dung chính
Tháp Bình Sơn ở Phú Thọ là một trong số ít các di tích Phật giáo cổ còn nguyên vẹn, ghi dấu ấn sâu sắc của lịch sử và nghệ thuật Đại Việt thời trung đại.
Vị trí và bối cảnh lịch sử
Tọa lạc trên đồng bằng trung du phía Bắc, tháp Bình Sơn (tên còn gọi là tháp Phú Thọ) được các nhà khảo cổ xác định xây dựng vào cuối thời Lý – đầu thời Trần, khoảng thế kỷ 13‑14, khi Phật giáo vẫn là trụ cột tinh thần của Đại Việt.
Kiến trúc và kỹ thuật xây dựng
Toàn bộ công trình được xây bằng gạch nung thủ công, xếp chặt mà không dùng vữa. Kỹ thuật này cho thấy trình độ cao của người thợ thời trung đại trong việc tạo nên kết cấu bền vững.
Ban đầu tháp có 13 tầng, tượng trưng cho 13 tầng của vũ trụ trong giáo lý Phật giáo. Hiện nay chỉ còn 11 tầng do hai tầng trên cùng đã sụp đổ qua thời gian và thiên tai.
Hoa văn và ý nghĩa nghệ thuật
Trên thân tháp xuất hiện họa tiết rồng, lá đề, cánh sen và các hình học đặc trưng thời Trần. Những họa tiết vừa giản dị vừa mạnh mẽ phản ánh tinh thần mỹ thuật của triều đại này.
Vai trò tôn giáo và xã hội
Tháp không chỉ là nơi lưu giữ xá lợi, kinh kệ mà còn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cư dân quanh sông Lô. Nó là biểu tượng quan trọng của cộng đồng, gắn liền với chùa Vĩnh Khánh cổ.
Bảo tồn và giá trị hiện nay
Được trùng tu nhiều lần, tháp vẫn giữ nguyên hình thức cổ xưa nhờ việc tập trung gia cố nền móng và thân tháp, tránh can thiệp sâu. Ngày nay, tháp Bình Sơn là một biểu tượng lịch sử‑văn hoá, góp phần kể lại câu chuyện Phật giáo, nghệ thuật và con người Đại Việt thời trung đại.
Quốc Lê