Nhà đầu tư mới nên đọc báo cáo tài chính từ đâu?

Cầm một bản báo cáo tài chính dày cả trăm trang trên tay, nhiều người mới chơi chứng khoán không biết nên bắt đầu từ trang nào. Chỉ cần đọc đúng thứ tự, những con số tưởng khô khan sẽ kể lại câu chuyện thật của doanh nghiệp.
Lần đầu mở báo cáo tài chính, cảm giác chung của người mới thường giống nhau: quá nhiều bảng, quá nhiều thuật ngữ, và không biết con số nào mới thật sự quan trọng. Có người đọc từ đầu đến cuối rồi vẫn chẳng nhớ được gì. Có người chỉ liếc qua lợi nhuận rồi vội vàng kết luận doanh nghiệp làm ăn tốt hay xấu. Thực ra, đọc báo cáo không phải là đọc hết, mà là đọc đúng chỗ, theo một thứ tự khiến bức tranh hiện ra dần dần, từ tổng thể đến chi tiết, từ những gì doanh nghiệp bán được đến những gì còn lại trong két.
Bắt đầu từ doanh thu và lợi nhuận
Doanh thu là dòng đầu tiên cần nhìn, nhưng đừng chỉ nhìn một con số của một kỳ. Hãy đặt doanh thu của quý này cạnh cùng kỳ năm trước, đặt doanh thu cả năm nay cạnh hai ba năm trước đó. Một doanh nghiệp tăng trưởng đều đặn qua nhiều năm thường đáng chú ý hơn một doanh nghiệp bỗng dưng tăng vọt một quý rồi lại chững lại. Tăng trưởng đến từ đâu cũng quan trọng không kém tăng trưởng bao nhiêu. Doanh thu tăng vì bán được nhiều hàng hơn, mở thêm thị trường mới, khác hẳn doanh thu tăng vì bán một tài sản hay ghi nhận một khoản thu nhập chỉ xuất hiện một lần.
Sau doanh thu là lợi nhuận, và ở đây cần phân biệt vài tầng khác nhau. Lợi nhuận gộp cho biết doanh nghiệp giữ lại được bao nhiêu sau khi trừ giá vốn hàng bán. Biên lợi nhuận gộp cao thường gợi ý sản phẩm có sức cạnh tranh, có thương hiệu, hoặc có lợi thế chi phí mà đối thủ khó bắt chước. Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính mới là phần phản ánh đúng nghề của doanh nghiệp. Còn lợi nhuận sau thuế, con số hay được nhắc đến nhất, đôi khi lại bị làm đẹp bởi những khoản thu nhập ngoài hoạt động chính. Một doanh nghiệp bán hàng ì ạch nhưng lợi nhuận sau thuế vẫn tăng nhờ bán đất, bán cổ phần công ty con thì cần được nhìn với con mắt thận trọng hơn nhiều.
Dòng tiền mới là tiền thật
Nhiều người mới bỏ qua báo cáo lưu chuyển tiền tệ vì bảng này trông rối hơn hẳn. Nhưng đây lại là nơi phân biệt được lợi nhuận trên giấy và tiền thật chảy vào doanh nghiệp. Một công ty có thể báo lãi lớn mà tiền mặt vẫn cạn, vì bán chịu quá nhiều, hàng tồn kho chất đống, hoặc phải trả trước cho nhà cung cấp. Ngược lại, một công ty lãi khiêm tốn nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh đều đặn, dương qua nhiều năm, thường có sức sống bền hơn vẻ ngoài của nó.
Hãy chú ý dòng tiền từ hoạt động kinh doanh chính trước tiên. Dòng này dương và ổn định là tín hiệu tốt. Sau đó nhìn sang dòng tiền đầu tư để hiểu doanh nghiệp đang mở rộng hay thu hẹp, và dòng tiền tài chính để biết doanh nghiệp đang vay thêm hay trả nợ, đang chia cổ tức bằng tiền thật hay chỉ bằng lời hứa. Ba dòng này đặt cạnh nhau sẽ cho thấy doanh nghiệp đang ở giai đoạn nào: tăng trưởng mạnh, ổn định, hay đang phải xoay xở để cầm cự.
Cuối cùng, đừng đọc báo cáo tài chính như một bài kiểm tra phải thuộc lòng. Hãy đọc như đang tìm hiểu một người bạn làm ăn: họ bán cái gì, bán có lời không, tiền có về túi thật không, và họ có đang vay quá sức mình không. Đọc vài báo cáo của cùng một doanh nghiệp qua nhiều năm, rồi đọc thêm báo cáo của đối thủ trong ngành, khả năng đọc hiểu sẽ tăng lên rất nhanh. Người mới không cần vội vàng đưa ra kết luận mua hay bán sau một bản báo cáo. Điều cần làm trước tiên là tập thói quen đọc chậm, đọc có thứ tự, và ghi lại những điều mình chưa hiểu để tìm hiểu thêm. Khi đã quen với doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền và nợ vay, những phần còn lại của báo cáo sẽ không còn đáng sợ nữa, mà trở thành những mảnh ghép giúp bức tranh về doanh nghiệp ngày càng rõ ràng hơn.



