Nghị quyết 79: Định hình lại kinh tế nhà nước theo chuẩn thị trường

Nghị quyết 79/2026 của Bộ Chính trị đã mở ra một chương mới cho kinh tế nhà nước, hướng tới quản trị tài sản công dựa trên kỷ luật thị trường và lợi nhuận công bằng.

Định nghĩa lại “kinh tế nhà nước”: Rộng hơn, minh bạch hơn

Trước đây, khi người dân nghĩ đến kinh tế nhà nước, hầu hết liên tưởng tới các tập đoàn, tổng công ty. Nghị quyết 79 mở rộng khái niệm này, coi toàn bộ nguồn lực nhà nước – đất đai, khoáng sản, nước, vùng biển, không gian ngầm, hạ tầng, ngân sách, dự trữ quốc gia và các quỹ tài chính – là một hệ thống tài sản quốc gia phục vụ mục tiêu phát triển, ổn định vĩ mô và bảo đảm an ninh quốc phòng.

Trong đó, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp (kể cả khi nắm từ 50% trở xuống) và các đơn vị sự nghiệp công lập cũng được xếp vào “kinh tế nhà nước”. Định nghĩa rộng này mang tính pháp lý mạnh mẽ: tài sản công không còn là “khoán trắng” mà phải chịu chuẩn mực công khai, minh bạch và giải trình.

“Vai trò chủ đạo” không đồng nghĩa “đặc quyền”

Nghị quyết nhấn mạnh rằng các thành phần kinh tế, dù là nhà nước hay khu vực tư nhân, đều phải bình đẳng trước pháp luật. Việc tiếp cận nguồn lực, thị trường và các cơ hội phát triển phải diễn ra công bằng, tránh bất kỳ ưu đãi không minh bạch nào.

Thông điệp này phản ánh nguyên tắc “pháp quyền + kỷ luật thị trường”: không còn cơ chế “xin‑cho”, không còn “đặc thù” tùy tiện, mà thay vào đó là một môi trường cạnh tranh lành mạnh, dựa trên các quy tắc rõ ràng.

Ba “kỷ luật mới” của quản trị tài sản công

1. Hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường

Quyết định yêu cầu rà soát, thống kê và hạch toán toàn bộ tài sản công theo chuẩn thị trường, từ đó phát hiện kịp thời các điểm nghẽn, lãng phí hoặc thất thoát. Khi không có số liệu rõ ràng, không thể biết “mất ở đâu” và không thể xác định trách nhiệm.

2. Tách bạch nhiệm vụ công với hoạt động kinh doanh

Nghị quyết quy định rõ ràng việc phân tách tài nguyên nhà nước dùng cho hàng hóa, dịch vụ công và các hoạt động kinh doanh. Mục tiêu là chấm dứt hiện tượng “lãi cho doanh nghiệp, lỗ cho xã hội” và tạo cơ sở cho người dân giám sát chi phí công.

3. Công khai minh bạch và giải trình

Minh bạch – giải trình trở thành trục cốt lõi, áp dụng từ quản lý đất đai, tài nguyên, cải cách thủ tục, quản lý nợ công tới đánh giá hiệu quả doanh nghiệp nhà nước. Tất cả thông tin phải được công bố để xã hội và các cơ quan kiểm toán có thể giám sát.

Doanh nghiệp nhà nước: Phải “tinh” và “đáng tin”

Doanh nghiệp nhà nước vẫn là lực lượng nòng cốt, nhưng hiệu quả chưa tương xứng và năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế. Nghị quyết đặt mục tiêu đưa 500 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 lớn nhất thế giới vào năm 2030‑2045, đồng thời khuyến khích tăng vốn điều lệ, sử dụng nguồn thu từ cổ phần hoá, và nâng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại doanh nghiệp.

Quá trình cổ phần hoá sẽ tiếp tục theo lộ trình, nhưng phải bảo đảm không để tài sản công rơi vào tay kẻ không đáng tin và vẫn duy trì kiểm soát ở những lĩnh vực then chốt.

Hệ thống đánh giá hiệu quả mới sẽ kết hợp chỉ số tài chính và phi tài chính, được lượng hoá, minh bạch và so sánh với chuẩn quốc tế, giúp người dân và nhà đầu tư nắm bắt thực trạng một cách rõ ràng.

Điều dân cần nhất: Chặn lãng phí

Nghị quyết yêu cầu chấm dứt các cuộc thanh tra, kiểm tra, kiểm toán chồng chéo kéo dài, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi lạm dụng thanh tra gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Giảm chồng chéo không đồng nghĩa với nới lỏng kỷ cương; ngược lại, Nghị quyết hướng tới mô hình quản trị hiện đại hơn: dữ liệu hoá, hậu kiểm dựa trên rủi ro, trách nhiệm rõ ràng và chế tài đủ sức răn đe.

5 bước pháp luật hoá Nghị quyết 79

1. Kiểm kê và hạch toán toàn bộ nguồn lực nhà nước – Đất đai, tài nguyên, hạ tầng, vốn và các quỹ phải được định giá chuẩn và công bố để xã hội giám sát.
2. Tách bạch nhiệm vụ công ích với hoạt động kinh doanh – Các dịch vụ công phải được đặt hàng hoặc đấu thầu minh bạch, có định mức và kiểm soát đầu ra.
3. Chuẩn hoá quản trị doanh nghiệp nhà nước – KPI được lượng hoá, thông tin công khai, đánh giá hiệu quả dựa trên so sánh quốc tế, trách nhiệm gắn với người đại diện vốn.
4. Thiết kế cơ chế hậu kiểm dựa trên quản trị rủi ro – Dừng thanh tra chồng chéo, tăng hiệu lực chế tài và khả năng thu hồi tài sản thất thoát.
5. Mở rộng kênh giám sát xã hội – Công khai dữ liệu, tăng minh bạch nợ công, đầu tư và tài sản công; báo chí, người dân và chuyên gia trở thành “hệ miễn dịch” chống lãng phí.

Tóm lại, Nghị quyết 79 không chỉ là một tuyên bố chính sách mà còn là cam kết thực thi: tài sản công phải được quản trị như tài sản của dân, sinh lợi hợp lý, minh bạch và chịu trách nhiệm. Ai gây thất thoát sẽ bị truy trách nhiệm đến cùng.

Bạn đã sẵn sàng áp dụng các nguyên tắc mới này vào doanh nghiệp hoặc tổ chức của mình? Hãy chia sẻ quan điểm và đăng ký nhận bản tin để không bỏ lỡ những phân tích sâu hơn.