Nội dung chính
Luật Xây dựng (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 hứa hẹn tháo gỡ hàng loạt rào cản pháp lý, đồng thời đặt ra những thách thức mới cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp xây dựng.
Những cải cách chủ đạo của Luật Xây dựng sửa đổi
Trong Hội thảo quốc gia về Luật Xây dựng 2025, các chuyên gia đồng thuận rằng luật mới tập trung vào ba nhóm lớn:
- Đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư xây dựng.
- Đơn giản hoá thủ tục hành chính, giảm điều kiện đầu tư kinh doanh.
- Phân định rõ trách nhiệm các chủ thể và hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí, hợp đồng.
1. Phân loại dự án và quy trình quản lý
Luật mới quy định chi tiết về ba hình thức đầu tư – công, PPP và kinh doanh – kèm theo quy trình quản lý riêng. Điều này giúp các nhà đầu tư nắm rõ các bước cần thực hiện, từ phê duyệt dự án tới kiểm soát chi phí.
2. Đơn giản hoá giấy phép và năng lực
Thiết kế trong báo cáo khả thi không còn bị giới hạn chỉ ở “thiết kế cơ sở” mà có thể bao gồm các loại thiết kế phụ tùy quyết định. Đồng thời, điều kiện năng lực của tổ chức được bỏ, trong khi cá nhân chỉ cần chứng minh kinh nghiệm và hồ sơ, giảm bớt gánh nặng kiểm tra.
3. Quản lý chi phí theo giai đoạn
Theo ông Hồ Ngọc Sơn (Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng), luật mới cho phép tính toán chi phí đầu tư theo từng giai đoạn thiết kế, thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng và đủ” ngay từ đầu. Điều này giúp nhà đầu tư dự trù ngân sách chính xác hơn và điều chỉnh kịp thời khi dự án tiến triển.
Kiểm soát rủi ro pháp lý trong đầu tư xây dựng
Việc chuyển sang mô hình quản trị rủi ro thay vì chỉ kiểm soát thủ tục đã tạo ra một môi trường mới, nơi quyền tự chủ cao hơn nhưng đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm bắt nhanh chóng các quy định mới.
PGS. TS. Tô Văn Hòa (Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội) nhấn mạnh rằng các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng luôn tiềm ẩn rủi ro đa lớp – từ thiết kế hợp đồng, phân bổ trách nhiệm, đến quản lý chi phí và giải quyết tranh chấp.
Ông Lê Hồng Hạnh (Chủ tịch VIAC) lưu ý, tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng đang chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số vụ việc giải quyết tại VIAC, phản ánh mức độ phức tạp và rủi ro cao của ngành.
Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) chỉ ra ba vấn đề thường gây tranh chấp: điều kiện thanh toán, quyết toán và thời gian hoàn thành. Vì vậy, hợp đồng xây dựng cần chi tiết về tiến độ, các mốc thanh toán và quy định rõ ràng về sự kiện bất khả kháng.
Biện pháp giảm thiểu tranh chấp
- Chuẩn hoá mẫu hợp đồng xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và các quy định mới của luật.
- Tăng cường đào tạo năng lực soạn thảo hợp đồng cho nhà thầu và chủ đầu tư.
- Thiết lập cơ chế đối thoại giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp để giải thích, triển khai các quy định mới.
Những biện pháp trên không chỉ giúp giảm chi phí pháp lý mà còn nâng cao tính minh bạch, tạo môi trường đầu tư ổn định hơn.
Đối với các doanh nghiệp đang lên kế hoạch dự án xây dựng, việc nắm bắt và áp dụng đúng quy định của Luật Xây dựng sửa đổi sẽ là chìa khóa quyết định thành công.